διαβάστε ακόμα
Τεχνητή Νοημοσύνη
Tα μεγάλα υπολογιστικά γλωσσικά μοντέλα, αυτό που έχει επικρατήσει να αποκαλούμε Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ), μπήκαν πολύ επιθετικά στη ζωή μας. Μέσα σε λιγότερα από πέντε χρόνια, ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι σε όλο τον κόσμο χρησιμοποιούν τις εφαρμογές ΑΙ με μια εντυπωσιακή ποικιλία τρόπων. Η τόσο ξαφνική, διαδεδομένη και, σύμφωνα με όλες τις μετρήσεις, ακόμη αυξανόμενη χρήση της ΑΙ έφερε στο προσκήνιο πολλά, ενίοτε πιεστικά, ερωτήματα σχεδόν για όλες τις πτυχές της ανθρώπινης ζωής. Θα αφαιρέσει θέσεις εργασίας; Μπορεί να βελτιώσει τη διάγνωση και την πρόληψη στην υγεία; Θα κάνει τις επιχειρήσεις πιο παραγωγικές; Πώς θα αλλάξει την εκπαίδευση; Με τι μιλάμε ακριβώς όταν μιλάμε με ένα γλωσσικό μοντέλο; Πώς να χειριστούμε τις πληροφορίες, τις συμβουλές ή τις απόψεις που ανταλλάσσουμε; Και, τελικά, πώς μπορεί να ρυθμιστεί αποτελεσματικά ένα τόσο μεγάλο τεχνολογικό κύμα.
Οι ερωτήσεις αυτές φυσικά απασχολούν και τον πληθυσμό στην Ελλάδα. Οι Ελληνίδες και οι Έλληνες, μήνα με τον μήνα, αλληλεπιδρούν ολοένα και περισσότερο με τις σχετικές εφαρμογές. Η διαΝΕΟσις, μέσα σε αυτήν την επετειακή χρονιά, που κλείνει δέκα χρόνια δημόσιας λειτουργίας, φιλοδοξεί να φέρει τον διάλογο για την Τεχνητή Νοημοσύνη σε πρώτο πλάνο με ένα πλούσιο πρόγραμμα ερευνητικών πρωτοβουλιών, εκδηλώσεων και συζητήσεων. Η δημοσίευση μιας νέας δημοσκοπικής έρευνας που χαρτογραφεί τις πεποιθήσεις, τις αντιλήψεις και τις στάσεις των Ελλήνων για την ΑΙ αποτελεί μόνο την αρχή αυτής της νέας σειράς περιεχομένου. Σε αυτό το πλαίσιο συνιστά, επίσης, μια αρχική διερεύνηση που θα αναδείξει τα πιο σημαντικά ερωτήματα που απασχολούν τους ανθρώπους – κάποια από αυτά αργότερα θα εξειδικευτούν και θα αναλυθούν σε επιμέρους πεδία.
Διαβάστε ολόκληρη την έκθεση αποτελεσμάτων (.PDF)
Η έρευνα της διαΝΕΟσις, που παρουσιάζεται παρακάτω, πραγματοποιήθηκε από τη Metron Analysis με τηλεφωνικές και online συνεντεύξεις σε αντιπροσωπευτικό πανελλαδικό δείγμα 1.111 ατόμων μεταξύ 8 και 13 Ιανουαρίου 2026. Παρουσιάζει τα ανάμικτα –όμως ακόμα όχι πολύ έντονα– συναισθήματα των ανθρώπων στη χώρα γύρω από τη χρήση της ΑΙ, τα πεδία που οι πολίτες θεωρούν ότι θα επηρεαστούν θετικά ή αρνητικά, τις ενίοτε μεγάλες διαφορές μεταξύ χρηστών και μη χρηστών, αλλά και τη σχεδόν καθολική αποδοχή που μπορεί να έχουν κάποιες πρωτοβουλίες ρύθμισης. Ταυτόχρονα, δημοσιεύονται δύο αναλύσεις των αποτελεσμάτων της έρευνας που επιχειρούν μια πρώτη αποτίμηση. Η πρώτη υπογράφεται από την ομάδα της Metron Analysis –τον Στράτο Φαναρά, τον Γιάννη Μπαλαμπανίδη και την Πέννυ Αποστολοπούλου– και η δεύτερη από τον κοινωνιολόγο, μεταδιδακτορικό ερευνητή στο ΕΑΠ και διδάσκοντα στο ΕΚΠΑ, Ηρακλή Βογιατζή. Παρακάτω παρουσιάζονται μερικά βασικά στοιχεία της έρευνας.
ΤΙ ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ ΟΙ EΛΛΗΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ – EΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ (.PDF)
ΑΝΑΛΥΣΗ METRON ANALYSIS (.PDF)
αναλυση HΡΑΚΛΗ ΒΟΓΙΑΤΖΗ (.PDF)
Το κενό μεταξύ χρηστών και μη χρηστών
Διαβάστε μια συνοπτικη παρουσιαση των αποτελεσμάτων (.PDF)
Φαίνεται ότι στην Ελλάδα, όπως σε πολλά άλλα μέρη του κόσμου, οι άνθρωποι υιοθετούν την ΑΙ με πολύ εντυπωσιακό ρυθμό. Με μια πρώτη ματιά, σχεδόν όλοι, 95%, δηλώνουν εξοικειωμένοι με την ΑΙ, και μάλιστα από αυτούς μόνο 15% λέει ότι απλώς την έχει ακουστά. Αντιθέτως, 8 στους 10 απαντούν με αυτοπεποίθηση ότι γνωρίζουν τι είναι η ΑΙ. Συνολικά 65%, μια καθαρή πλειοψηφία του ελληνικού πληθυσμού, απαντά ότι όχι απλώς τη γνωρίζει, αλλά επιπλέον έχει χρησιμοποιήσει την ΑΙ. Μόλις τρεις μήνες πριν, τον Οκτώβριο του 2025, σε άλλη έρευνα της Metron Analysis, το ποσοστό αυτό ήταν κατά 18 μονάδες χαμηλότερο, στο 47%.
Οι –κατά δήλωσή τους– χρήστες έχουν ένα πολύ διακριτό προφίλ και πολλές διαφορές από τους μη χρήστες. Είναι περίπου 10 μονάδες πιο πιθανό να είναι άνδρες παρά γυναίκες, είναι σταθερά νεότεροι σε ηλικία (παρότι, βέβαια, μόνο στους άνω των 65 ετών οι μη χρήστες είναι περισσότεροι από τους χρήστες), είναι, επίσης, πολύ πιο πιθανό να έχουν τριτοβάθμια εκπαίδευση και υψηλότερο εισόδημα. Τέλος, είναι λιγότερο πιθανό να υποστηρίζουν πολιτικά άκρα.
Οι μεγάλες διαφορές μεταξύ χρηστών και μη χρηστών φαίνονται σε πολλές ερωτήσεις. Συχνά η πόλωση μεταξύ των δύο ομάδων είναι τόσο σημαντική που ο μέσος όρος δεν αρκεί για να δώσει μια ολοκληρωμένη εικόνα. Για παράδειγμα, τα δύο συναισθήματα απέναντι στην ΑΙ που είναι πιο πιθανό να αναφερθούν είναι, κατά σειρά, το «Ενδιαφέρον» (55%) και η «Επιφυλακτικότητα/Καχυποψία» (46%). Όμως, οι δύο ομάδες είναι και άλλοι κόσμοι: Στους μεν χρήστες κυριαρχεί το «Ενδιαφέρον» (68%, +42 μονάδες σε σχέση με τους μη χρήστες), ενώ στους μη χρήστες η «Επιφυλακτικότητα» (65%, +29 μονάδες σε σχέση με τους χρήστες).
Παραγωγικότητα, αλλά με ψυχικό κόστος
Ακόμα ένα σημείο όπου φαίνεται μια τέτοια διαφορά στις αντιλήψεις είναι οι προσδοκίες από την ΑΙ. Συνολικά, οι απαντήσεις που συγκεντρώνουν περισσότερο από 50% στις θετικές προσδοκίες συνδέονται με την παραγωγικότητα και με συναφείς δεξιότητες. Περισσότεροι από τους μισούς θεωρούν ότι η ΑΙ θα βοηθήσει στο να είμαστε παραγωγικοί στη δουλειά μας, να λύνουμε σύνθετα προβλήματα, να παίρνουμε δύσκολες αποφάσεις και να είμαστε δημιουργικοί. Αντιθέτως, περισσότεροι ερωτώμενοι θεωρούν ότι λειτουργίες που έχουν σχέση με τον συναισθηματικό κόσμο (να είμαστε ψυχικά ισορροπημένοι, να είμαστε εξωστρεφείς ή να συνδεόμαστε συναισθηματικά με άλλους ανθρώπους) θα επηρεαστούν αρνητικά. Ξεκάθαρα περισσότεροι θεωρούν ότι θα πληγεί, επίσης, η ικανότητα της κριτικής σκέψης.
Όμως και εδώ, οι χρήστες είναι πολύ πιο αισιόδοξοι από τους μη χρήστες. Παρότι η σειρά στις πιο συχνές απαντήσεις είναι περίπου η ίδια, οι μη χρήστες θεωρούν κατά πλειοψηφία (αλλά πολύ πιο συγκρατημένη) ότι η ΑΙ θα βελτιώσει μόνο την αποδοτικότητα στη δουλειά και την ικανότητα να λύνουν σύνθετα προβλήματα. Οι (μάλλον) θετικές απαντήσεις σε καμία από τις υπόλοιπες επιλογές δεν ξεπερνούν το 50%.
Η ίδια ένταση μεταξύ οφέλους για την επιστήμη και την οικονομία και κινδύνου για την κοινωνική και δημοκρατική ζωή είναι διακριτή και στις ερωτήσεις για το πώς θα επηρεαστούν συγκεκριμένες όψεις της ζωής. Στις θετικές απαντήσεις προηγούνται τα πεδία που έχουν συνάφεια με την επιστήμη και την τεχνολογία. Οι ερωτώμενοι θεωρούν ότι η ΑΙ θα ευνοήσει τις «Επιστήμες» (85% θετικά και μάλλον θετικά), τη «Λειτουργία των επιχειρήσεων» (81%), την «Παραγωγικότητα της εργασίας» (67%), την «Εκπαίδευση» (65%), την «Προστασία του περιβάλλοντος» (64%), την «Άμυνα και ασφάλεια» (57%), καθώς και πολύ πιο οριακά την «Υγεία και ψυχική υγεία» (53%). Αντιθέτως, φαίνεται σημαντική ανησυχία για πεδία που σχετίζονται με θεσμούς και δικαιώματα: τη «Δικαιοσύνη» (47% αρνητικά και μάλλον αρνητικά), τη «Δημοκρατία» (58%) και την «Προστασία προσωπικών δεδομένων» (72%). Μάλιστα, η παραπάνω εικόνα προκύπτει παρότι μια πολύ μεγάλη πλειοψηφία, 8 στους 10, θεωρεί ότι η ΑΙ θα βελτιώσει τον δημόσιο τομέα μειώνοντας τη γραφειοκρατία. Είναι, επίσης, ενδιαφέρον ότι στην «Ενημέρωση και την ειδησεογραφία», ένα πεδίο που βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων για τους δεοντολογικούς κινδύνους της ΑΙ, μια καθαρή πλειοψηφία (58%) θεωρεί ότι θα επηρεαστεί θετικά. Τέλος, κατ’ αντιστοιχία με τα μεγάλα ποσοστά απαισιόδοξων για το πώς η ΑΙ θα επηρεάσει τη συναισθηματική σύνδεση με τους άλλους ανθρώπους, το ίδιο συμβαίνει και στις αναμενόμενες αλλαγές στην εύρεση ερωτικού συντρόφου: 72% θεωρεί ότι με την ΑΙ θα γίνει πιο δύσκολη.
Πώς όμως μπορούν όλες αυτές οι σκέψεις, οι εμπειρίες και οι προβληματισμοί γύρω από τη χρήση της ΑΙ, όπως φάνηκαν παραπάνω, να αποτυπωθούν σε μια καθημερινή συμπεριφορά; Πόσο έτοιμοι είμαστε, πέρα από το να χρησιμοποιούμε την ΑΙ και να σκεφτόμαστε πώς θα επηρεάσει το μέλλον, να τη βάλουμε πραγματικά στη ζωή μας όπως είναι σήμερα και να «της εμπιστευτούμε» κάτι, έστω μικρό; Μια άλλη ερώτηση της δημοσκόπησης αφορά την εξυπηρέτηση πελατών σε διάφορες υπηρεσίες. Η έρευνα δίνει ως παραδείγματα τις τράπεζες, τις υπηρεσίες υγείας και τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας και ρωτάει πώς προτιμούν οι πολίτες να εξυπηρετούνται για θέματα που δεν είναι σημαντικά ή επείγοντα: από άνθρωπο ή από ΑΙ; Μια πολύ ξεκάθαρη πλειοψηφία (87%) προτιμά τον άνθρωπο. Όμως, και εδώ οι χρήστες διαφοροποιούνται από τους μη χρήστες: Πολύ περισσότεροι χρήστες (17% – περίπου 1 στους 6) προτιμούν να συνομιλούν με ΑΙ.
Πληροφόρηση και ρύθμιση
Επιπλέον, διαφαίνεται ότι οι Ελληνίδες και οι Έλληνες ζητούν, σχεδόν καθολικά, τη ρύθμιση των εφαρμογών της Τεχνητής Νοημοσύνης. Στην ερώτηση αν θα πρέπει να υπάρξουν περιορισμοί στη χρήση της ΑΙ, 9 στους 10 απαντούν καθαρά υπέρ των περιορισμών. Πιθανόν αναγνωρίζουν με αυτόν τον τρόπο ότι οι κοινωνίες σήμερα είναι ανέτοιμες να απορροφήσουν την αναταραχή αυτής της νέας πραγματικότητας χωρίς αποτελεσματικούς θεσμούς. Ωστόσο, και πάλι υπάρχουν, όχι τεράστιες αλλά αξιοσημείωτες, διαφορές μεταξύ χρηστών και μη χρηστών. Συγκεκριμένα, συγκριτικά λίγοι μεν, αλλά υπερδιπλάσιοι χρήστες από τους μη χρήστες (11% έναντι 5%) θεωρούν ότι η ΑΙ θα πρέπει «να αφεθεί ελεύθερη».
Τέλος, πριν από την όποια ρύθμιση, ποιος μπορεί να πληροφορήσει καλύτερα τους πολίτες, χρήστες, μη χρήστες ή μελλοντικούς χρήστες, για την ΑΙ, τους κινδύνους και τις ευκαιρίες της; Στην αντίστοιχη ερώτηση ξεχωρίζουν τα πανεπιστήμια ή ερευνητικά κέντρα με 74% απόλυτης ή αρκετής εμπιστοσύνης. Δεύτεροι, αλλά με διαφορά 19 μονάδων, έρχονται τα μέλη της οικογένειας και οι φίλοι. Ακολουθεί έπειτα, σε μια «ζώνη» 38% έως 49% εμπιστοσύνης, μια σειρά από φορείς: οι εταιρείες τεχνολογίας και ΑΙ, οι επαγγελματικές οργανώσεις, οι Ανεξάρτητες Αρχές, η ΕΕ και οι διεθνείς οργανισμοί. Τέταρτη στη σειρά των φορέων που συγκεντρώνουν συνολικά την περισσότερη εμπιστοσύνη (42% απόλυτης ή αρκετής εμπιστοσύνης), οι ερωτώμενοι κατατάσσουν τη διαΝΕΟσις. Με σαφώς πιο μειωμένα ποσοστά, περί το 30%, ακολουθούν οι εργοδότες, η κυβέρνηση και τα ΜΜΕ – φορείς, δηλαδή, που συγκεντρώνουν γενικώς χαμηλά ποσοστά εμπιστοσύνης, και όχι μόνο σε σχέση με την ΑΙ.
Συνήθειες και αντιλήψεις των χρηστών
Η έρευνα εστιάζει, επίσης, αρκετά στους χρήστες της ΑΙ, αφιερώνοντας αρκετές ερωτήσεις μόνο για εκείνες και εκείνους. Ποιες είναι οι συνήθειες αυτού του μεγάλου, και γρήγορα αυξανόμενου, μέρους των Ελληνίδων και των Ελλήνων όταν χρησιμοποιούν τις σχετικές εφαρμογές; Όσον αφορά τις πλατφόρμες, φαίνεται ότι μακράν κυρίαρχο είναι το ChatGPT, με 75% να δηλώνει ότι το χρησιμοποιεί πολύ ή αρκετά συχνά, ένα ποσοστό περίπου διπλάσιο από την επόμενη πιο συχνά αναφερόμενη πλατφόρμα, την Google AI Overview.
Πέρα, όμως, από τις συγκεκριμένες εφαρμογές, για ποιους σκοπούς χρησιμοποιούν οι Έλληνες την ΑΙ; Στην αντίστοιχη ερώτηση προηγούνται η «Πληροφόρηση/Ενημέρωση» και η «Εκπαίδευση» με ποσοστά κοντά στο 65%, ενώ ακολουθεί η «Εργασία» με 52%. Είναι εμφανές και από άλλα σημεία της έρευνας ότι οι πολίτες αξιολογούν την ΑΙ ως ιδιαίτερα χρήσιμη για παρόμοιες λειτουργίες. Συχνά αναφέρονται, επίσης, η «Τεχνική βοήθεια και οι επισκευές» (46%) και τα «Θέματα υγείας» (31%). Παρότι αρκετά χαμηλότερα, τα ποσοστά όσων δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν την ΑΙ ευρύτερα ως συνομιλητή παρά για κάποιον συγκεκριμένο σκοπό ή υποχρέωση δεν είναι αμελητέα, ειδικά αν κάποιος τα δει συνδυαστικά: 37% λένε ότι τη χρησιμοποιούν για «Ψυχαγωγία ή ασχολία του ελεύθερου χρόνου», 31% για «Προσωπική ανάπτυξη» και λιγότεροι για «Ψυχολογική βοήθεια» (11%) ή για «Συντροφιά» (6%).
Φαίνεται, ωστόσο, ότι, παρά την επικοινωνία που μοιάζει με ανθρώπινη, η πλειοψηφία των χρηστών συνειδητοποιεί ότι η ΑΙ αποτελεί γλωσσικό υπολογιστικό μοντέλο και δεν είναι άνθρωπος. Αργότερα στην έρευνα, οι περισσότεροι (58%) δηλώνουν ότι βλέπουν την ΑΙ ως «Βοηθό», ως «Απλό συνομιλητή» (37%) ή ως «Δάσκαλο/Σύμβουλο» (30%) – ιδιότητες που όλες τους υπονοούν κάποια οριοθέτηση ή αποστασιοποίηση. Αντιθέτως, οι πιο συναισθηματικά φορτισμένοι ρόλοι («Φίλος», «Κατάσκοπος», «Αντικαταστάτης», «Ανταγωνιστής», «Ψυχοθεραπευτής») αναφέρονται από 11% του δείγματος ή λιγότερο ο καθένας.
Ο ρεαλισμός αυτός επικρατεί και όταν η έρευνα ρωτάει τους χρήστες της ΑΙ κατά πόσον εμπιστεύονται τα αποτελέσματα που τους δίνει – μόνο 5% λέει ότι τα εμπιστεύεται απόλυτα, αν και στους νέους 17-24 ετών το ποσοστό αυτό είναι διπλάσιο. Αντιθέτως, η μεγάλη πλειοψηφία απαντά ότι εμπιστεύεται τα αποτελέσματα αρκετά (64%) και λίγο (28%). Τι κάνουν, όμως, όσον αφορά αποτελέσματα για τα οποία δεν είναι σίγουρες ή σίγουροι; Οι περισσότεροι (87%) απαντούν ότι επιμένουν ώστε να βρουν μια πιο πειστική απάντηση. Από αυτούς, 84% λέει ότι διασταυρώνει με άλλες διαδικτυακές πηγές, ενώ περίπου 1 στους 3 αναφέρει ότι ζητά επιβεβαίωση ή τεκμηρίωση από την ίδια την ΑΙ, προφανώς εισάγοντας επιπλέον εντολές (prompting), πράγμα που αποτελεί, επίσης, μια κρίσιμη δεξιότητα.
Ωστόσο, δεν λείπουν οι αντιφάσεις στις απαντήσεις για την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων. Παρότι εντυπωσιακά πολλοί χρήστες δηλώνουν έτοιμοι να διπλοτσεκάρουν τις απαντήσεις που δεν φαίνονται εντάξει, πιθανόν αρκετοί είναι θετικά προδιατεθειμένοι απέναντι στα αποτελέσματα που θα λάβουν προτού φτάσουν να τα αμφισβητήσουν. Σε άλλο σημείο της έρευνας, 7 στους 10 χρήστες (μάλλον) συμφωνούν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι «Αμερόληπτη και αντικειμενική», οι μισοί ότι «Έχει πρόσβαση σε αξιόπιστες πηγές, δεν κάνει λάθη» και 40% ότι «Έχει λογική ανώτερη από αυτήν των ανθρώπων».
Αξίζει κάποιος να σταθεί λίγο περισσότερο σε μία ακόμα ερώτηση, εκείνη που ζητά από τους ερωτώμενους να υποδείξουν για ποιες κατηγορίες αποφάσεων θα εμπιστεύονταν την ΑΙ να τις πάρει αντί για τις ίδιες και τους ίδιους. Ένα εντυπωσιακό 66%, 2 στους 3, πρόσκειται θετικά οι εργασίες και οι εξετάσεις στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο να αξιολογούνται από την ΑΙ. Είναι εξίσου ενδιαφέρον ότι περίπου 6 στους 10 δηλώνουν ότι εμπιστεύονται την ΑΙ να αξιολογήσει το βιογραφικό τους ή κάποια αίτηση πρόσληψης. Λιγότεροι, αλλά και πάλι αρκετοί, χρήστες, περίπου 4 στους 10, θα εμπιστεύονταν, επίσης, την ΑΙ σε μια δικαστική υπόθεση ή να τους παράσχει νομικές συμβουλές.
Πρόκειται για αποφάσεις που είναι κάθε άλλο παρά ασήμαντες. Πολλές από αυτές, μάλιστα, συνδέονται με τη λεγόμενη «αλγοριθμική προκατάληψη», δηλαδή το γεγονός ότι το μοντέλο πίσω από τις εφαρμογές ΑΙ τείνει να αναπαράγει προκαταλήψεις των δεδομένων με τα οποία εκπαιδεύτηκε. Αν, για παράδειγμα, ένα γλωσσικό μοντέλο αξιολογεί βιογραφικά με βάση δεδομένα από προηγούμενες, ανθρώπινες αποφάσεις πρόσληψης, τότε θα ενσωματώσει και θα αναπαραγάγει τις όποιες προκαταλήψεις των ανθρώπων εμφανίζονται συστηματικά στα δεδομένα αυτά – ίσως, δηλαδή, τελικά να προσλαμβάνει κι αυτό λιγότερες γυναίκες, άτομα διαφορετικού χρώματος κλπ. Πλειοψηφικά ποσοστά, επίσης, δείχνουν κάποια εμπιστοσύνη για πιθανόν λιγότερο καθοριστικές αποφάσεις σχετικά με την ψυχαγωγία και τη διασκέδαση ή με διατροφικές συμβουλές.
Υπάρχει, όμως, ακόμα ένας κρίσιμος παράγοντας που μάλλον διαδραματίζει κάποιον ρόλο στις απαντήσεις στη συγκεκριμένη ερώτηση: το κόστος που θα έχει ένα πιθανό λάθος σε καθένα από τα παραπάνω πεδία εφαρμογής. Ο Ηρακλής Βογιατζής αναφέρει στην ανάλυσή του ότι «στις τρεις κατηγορίες με τις πιο αρνητικές απόψεις (οδήγηση, ιατρική διάγνωση και επιλογή συντρόφου) συγκαταλέγονται περιοχές της ανθρώπινης δράσης, στις οποίες το κόστος του σφάλματος είναι υψηλό».
Τέλος, η έρευνα απευθύνει μια ερώτηση αποκλειστικά προς τους μη χρήστες, που, όπως φάνηκε παραπάνω, είναι πολύ πιο διστακτικοί και επιφυλακτικοί από όσους δηλώνουν χρήστες. Γιατί τελικά δεν χρησιμοποιούν την ΑΙ; Είναι εντυπωσιακό το ποσοστό όσων επιλέγουν την απάντηση «Επειδή θέλω να παραμείνω “ανθρώπινος”». Πρόκειται για μια επιλογή η οποία είναι μεν πολύ πιο αφηρημένη σε σχέση με τις υπόλοιπες της ίδιας ερώτησης («Δεν έχω τεχνολογικές γνώσεις», «Ανησυχώ για τα προσωπικά μου δεδομένα» κλπ.), αλλά έρχεται πρώτη σε αναφορές (49%), με μια σημαντική διαφορά σχεδόν 23 μονάδων από την επόμενη πιο συχνά αναφερόμενη αιτία («Δεν βρίσκω προσωπικό όφελος»). Όπως σχολιάζει σχετικά η έκθεση της Metron Analysis, «φαίνεται ότι μία βασική και ίσως θεμελιώδης αιτία καχυποψίας απέναντι στην ΑΙ αποτελεί ο σκεπτικισμός απέναντι στην υπερβολική διείσδυση της μηχανής στην ανθρώπινη ζωή».
Διαβάστε την ανάλυση του Ηρακλή Βογιατζή (.PDF)
Ωστόσο, ο Ηρακλής Βογιατζής θεωρεί ότι ο φόβος αυτός μπορεί να «κρύβει» πίσω του άλλες αιτίες, όπως είναι οι ανισότητες στην πρόσβαση. «Μια ερμηνεία των δεδομένων θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι ο φόβος για την αλλοτρίωση της ανθρώπινης φύσης [...] δεν αποτελεί πάντα αποτέλεσμα ελλιπούς γνώσης ή άρνηση για αλλαγή», γράφει. «Ορισμένες φορές, σχετίζεται με αδυναμίες πρόσβασης στην τεχνολογία, με ζητήματα αδιαφάνειας και με αυξημένη επαγρύπνηση γύρω από ζητήματα δικαιωμάτων και πολιτικής οικονομίας των τεχνολογιών».
Φύλο και συναισθήματα
Έχοντας, παραπάνω, διατρέξει τα αποτελέσματα της έρευνας, κάποιος αξίζει να σταθεί σε δύο ακόμη σημεία, τα οποία ξεχωρίζουν, επίσης, οι συγγραφείς των δύο συνοδευτικών εκθέσεων. Αφενός, εντοπίζουν αξιοσημείωτες διαφορές στη στάση γυναικών και ανδρών. Πέρα από το ότι οι γυναίκες είναι λιγότερο πιθανό να (δηλώνουν ότι) χρησιμοποιούν την ΑΙ, τείνουν, επιπλέον, να είναι πιο αποστασιοποιημένες από τις σχετικές εφαρμογές. Όπως επισημαίνει η έκθεση της Metron Analysis, τις θεωρούν πιο συχνά «Απλό συνομιλητή», ενώ αντίθετα οι άνδρες «τείνουν περισσότερο στην περιγραφή μιας πιο “στενής” σχέσης με την ΑΙ σε ρόλο δασκάλου». Αντιστοίχως, οι γυναίκες δηλώνουν λιγότερο αισιόδοξες από τους άνδρες κατά περίπου 8 μονάδες και, επίσης, είναι αισθητά λιγότερο πιθανό (48%, 13 μονάδες λιγότερο από τους άνδρες) να δηλώνουν ενδιαφέρον. Είναι, επιπροσθέτως, πολύ πιο πιθανό να δηλώνουν φόβο.
Σε αυτό το πλαίσιο, και σε μια προσπάθεια να ερμηνεύσει τις διαφορές, ο Ηρακλής Βογιατζής επισημαίνει ότι κάποιες από τις αρνητικές συνέπειες της ΑΙ αφορούν πιο συχνά τις γυναίκες: Μεταξύ άλλων, οι εικονικές βοηθοί/agents παρουσιάζονται ως γυναίκες, αντιστοίχως οι φωνές των περισσότερων εφαρμογών (π.χ. χάρτες) είναι συνήθως γυναικείες. Συνεπώς, πολλές εφαρμογές ΑΙ αναπαράγουν στερεότυπα για το φύλο. Με παρόμοιο τρόπο, οι αλγοριθμικές προκαταλήψεις διαιωνίζουν και ανανεώνουν υπάρχουσες μεροληψίες γύρω από το φύλο.
Διαβάστε την ανάλυση της Metron Analysis (.PDF)
Το δεύτερο ενδιαφέρον σημείο αφορά τα γενικότερα συναισθήματα έναντι της ΑΙ. Παρά το πολύ έντονο ενδιαφέρον και την περιέργεια σχετικά με το νέο αυτό εργαλείο, η συζήτηση και οι τόσο γρήγορες εξελίξεις γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη έχουν, επίσης, προκαλέσει αμηχανία σε πολλούς ανθρώπους. «Η “εισβολή” της ΑΙ στη ζωή μας είναι αρκετά πρόσφατη και ταχεία», γράφει η έκθεση της Metron Analysis, «ώστε τα συναισθήματά μας απέναντί της δεν έχουν ακόμη αποκτήσει βάθος, αλλά παραμένουν σε ένα επίπεδο όπου αυτό το νέο φαινόμενο μας φαίνεται ενδιαφέρον, αφού μας αφορά, και ταυτόχρονα το αντιμετωπίζουμε με καχυποψία, δεδομένης και της έντονης συζήτησης που έχει πυροδοτηθεί για το εάν αποτελεί ευκαιρία ή απειλή για το μέλλον των ανθρώπων και των ανθρώπινων κοινωνιών». Η συνύπαρξη αυτή της καχυποψίας με το ενδιαφέρον φαίνεται, επιπροσθέτως, στο πώς αντιμετωπίζουν οι ερωτώμενοι τις απαντήσεις της ΑΙ, όταν αυτές δεν φαίνονται σωστές. «Όταν οι ερωτηθέντες δεν είναι σίγουροι και σίγουρες για την ορθότητα των απαντήσεων που παίρνουν», σημειώνει ο Ηρακλής Βογιατζής, «στη συντριπτική τους πλειονότητα δεν εγκαταλείπουν ούτε απορρίπτουν την τεχνολογία. Σε αυτό το σημείο φαίνεται πως το ενδιαφέρον υπερισχύει της καχυποψίας».
Πώς μπορεί, όμως, τελικά να μειωθεί αυτή η ένταση μεταξύ αισιοδοξίας για το καινούργιο εργαλείο και απαισιοδοξίας ή φόβου για τις αρνητικές συνέπειές του; Τι μπορούν να κάνουν γι’ αυτό, αφενός, οι ίδιοι οι χρήστες της ΑΙ και, κατά προέκταση, τα οργανωμένα κράτη; «Εμφανίζονται δύο απαντήσεις, οι οποίες γεφυρώνουν το δίπολο φόβος-ελπίδα», γράφει ο Ηρακλής Βογιατζής. «Η πρώτη έρχεται με το αίτημα του περιορισμού και της ρύθμισης και η δεύτερη με τον πειραματισμό και τη χρήση [...]. Το ζήτημα είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο συνεργαζόμαστε με τις μηχανές. Αν αυτές λογοδοτούν, εξηγούν τις επιλογές τους και είναι ανοικτές προς διαμόρφωση από τους χρήστες, τότε η ρεαλιστική αισιοδοξία της κοινής γνώμης και το υψηλό ενδιαφέρον φαίνεται να δημιουργούν εύφορο έδαφος».
Τελικά, η εικόνα που δίνει η έρευνα είναι, συνολικά, αυτή μιας κοινωνίας που υιοθετεί την Τεχνητή Νοημοσύνη με ταχύτητα, αλλά δεν την υποδέχεται ούτε με άκριτο ενθουσιασμό ούτε με παγιωμένο φόβο. Το πιο χαρακτηριστικό εύρημα είναι το κενό ανάμεσα σε χρήστες και μη χρήστες: Οι πρώτοι βλέπουν κυρίως δυνατότητες για παραγωγικότητα, μάθηση και επίλυση προβλημάτων, ενώ οι δεύτεροι προσεγγίζουν τις εφαρμογές ΑΙ με καχυποψία και ανησυχία για την απώλεια της ανθρώπινης φύσης τους. Ταυτόχρονα, η σχεδόν καθολική απαίτηση για ρύθμιση δείχνει ότι το κοινό αντιλαμβάνεται την ΑΙ ως ένα κύμα που χρειάζεται, επίσης, κανόνες δεοντολογίας και λογοδοσία. Το επόμενο διάστημα η διαΝΕΟσις θα επανέλθει στο θέμα της ΑΙ με ακόμη περισσότερο υλικό για τα πιεστικά ζητήματα που ανέδειξε αυτή η πρώτη διερευνητική χαρτογράφηση των αντιλήψεων των Ελληνίδων και των Ελλήνων.
Τα αποτελέσματα της έρευνας:
ΤΙ ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ ΟΙ EΛΛΗΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ – EΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ (.PDF)
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩN (.PDF)
Οι συνοδευτικές αναλύσεις των αποτελεσμάτων:
ΑΝΑΛΥΣΗ METRON ANALYSIS (.PDF)
αναλυση HΡΑΚΛΗ ΒΟΓΙΑΤΖΗ (.PDF)
Όλα τα datasets της έρευνας είναι διαθέσιμα και ανοιχτά εδώ:
EΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΡΕΥΝΑΣ (.DOCX)
